Την ερώτηση την έχετε ήδη κάνει στον εαυτό σας. Πιθανότατα την απαντήσατε κιόλας, κάπου ανάμεσα στο δεύτερο και στο τρίτο δελτίο ειδήσεων. Θα ήθελα να σας δώσω το άλλο μισό της απάντησης.
Στοιχεία της 1ης Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με τους προσωρινούς απολογισμούς των αρχών: περισσότεροι από 1.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην πλημμύρα της Ρασούβα και περίπου 4.000 αγνοούνται ακόμη. Αυτούς τους αριθμούς κρατάω στο μυαλό μου ενώ γράφω, και προτιμώ να τους βάλω στην αρχή παρά να τους κρύψω κάτω από ένα πρόγραμμα ταξιδιού. Ζω στην Πόκχαρα, εκατό περίπου χιλιόμετρα από την κοιλάδα απ' όπου κατέβηκε το νερό. Αυτό που ακολουθεί δεν είναι καθησυχασμός. Είναι όσα πραγματικά γνωρίζω: ποια κομμάτια αυτής της χώρας λειτουργούν και ποια όχι, και πώς πρέπει να σχεδιαστεί ένα ταξίδι φέτος το φθινόπωρο — αν σχεδιαστεί. Την πλήρη καταγραφή της ίδιας της καταστροφής, με τα στοιχεία, τις πηγές και τις δορυφορικές εικόνες, τη βρίσκετε στο κείμενο που έγραψα στις 2 Σεπτεμβρίου. Εδώ απαντώ σε κάτι στενότερο: αν αξίζει να έρθετε.
Η σύντομη απάντηση
Ναι, με μία σαφώς οριοθετημένη εξαίρεση — και η εξαίρεση δεν είναι υπεκφυγή, είναι ένα σημείο που μπορείτε να βρείτε στον χάρτη.
Το Νεπάλ δεν είναι ένας ενιαίος προορισμός που ανοίγει ή κλείνει συνολικά. Είναι μια χώρα με μήκος περίπου όσο από την Κέρκυρα ως τη Ρόδο, διπλωμένη σε κορυφογραμμές και χωρισμένη σε υδρολογικά συστήματα που δεν έχουν σχεδόν καμία σχέση μεταξύ τους. Ό,τι συνέβη στις 26 Αυγούστου, συνέβη σε ένα από αυτά. Το νερό κατέβηκε από τον Λέντε Κόλα στον Μπότε Κόσι και από εκεί στον Τρισούλι. Ο Ντουντ Κόσι, που στραγγίζει το Έβερεστ, και ο Κάλι Γκαντάκι με τον Μαρσιάνγκντι, που στραγγίζουν τα Ανναπούρνα, δεν είχαν —και δεν μπορούσαν να έχουν— καμία συμμετοχή.
Η ειλικρινής απάντηση, επομένως, δεν είναι «το Νεπάλ είναι ασφαλές» ούτε «το Νεπάλ είναι επικίνδυνο». Είναι: η Ρασούβα είναι κλειστή και σωστά είναι κλειστή, και το μεγαλύτερο μέρος της χώρας που σκεφτόσασταν στέκει ακριβώς εκεί που στεκόταν τον Ιούλιο.
Τι είναι ανοιχτό
Με βάση την εικόνα της 2ας Σεπτεμβρίου — και αυτές είναι οι περιοχές στις οποίες σχεδιάζουμε ενεργά φέτος:
- Κατμαντού, Πόκχαρα και το Εθνικό Πάρκο Τσίτβαν. Ανοιχτά. Ξενοδοχεία, μνημεία, σαφάρι και εστιατόρια λειτουργούν κανονικά.
- Η περιοχή του Έβερεστ, μαζί με το Base Camp και το Γκόκυο. Ανοιχτή. Μονοπάτια, καταλύματα και οι πτήσεις προς τη Λούκλα λειτουργούν κανονικά.
- Η περιοχή των Ανναπούρνα — Base Camp, Circuit, Poon Hill. Ανοιχτή και πλήρως λειτουργική.
- Το Manaslu Circuit. Ανοιχτό. Βρίσκεται σε εντελώς διαφορετικό ποτάμιο σύστημα, τον Μπούντι Γκαντάκι, οπότε η ίδια η διαδρομή είναι ανέπαφη. Ο δρόμος πρόσβασης είναι το σημείο που πρέπει να ελεγχθεί πριν δεσμευτεί κανείς — και το ελέγχουμε.
- Οι εσωτερικές πτήσεις. Κανονικές, χωρίς διακοπή.
Τι είναι κλειστό
- Η κοιλάδα του Λάνγκτανγκ και η Γκοσαϊκούντα. Κλειστά. Ο δρόμος προς το Σιαμπρουμπέσι δεν υπάρχει πια.
- Η περιφέρεια Ρασούβα και οι όχθες του Τρισούλι και του Μπότε Κόσι. Κλειστά. Είναι κηρυγμένη ζώνη καταστροφής και η είσοδος απαγορεύεται.
- Τα χερσαία περάσματα προς το Θιβέτ στο Ρασουβαγκάντι και στο Τατοπάνι. Κλειστά. Λειτουργεί μόνο το Κοράλα, στο Μουστάνγκ, και μόνο για εμπορεύματα — όχι για τουριστικές διελεύσεις.
Και ένα που δεν ανήκει σε καμία από τις δύο κατηγορίες:
- Ο δρόμος Κατμαντού–Πόκχαρα, το Prithvi Highway. Με προβλήματα. Ένα τμήμα κατέρρευσε από κατολίσθηση στο Κρισναμπίρ, στο Ντάντινγκ, τα τουριστικά λεωφορεία δεν μπορούν προς το παρόν να περάσουν και τα δρομολόγια γίνονται από παρακάμψεις. Στο Μούγκλινγκ υπολογίστε επιπλέον καθυστέρηση δύο έως πέντε ωρών λόγω εργασιών.
Αυτή η τελευταία γραμμή είναι που επηρεάζει περισσότερο ένα συνηθισμένο πρόγραμμα, και θα επανέλθω σε αυτήν.
Η γεωγραφία που δεν χωράει σε δελτίο ειδήσεων
Ορίστε το κομμάτι που δεν επιβιώνει ποτέ στο μοντάζ. Το πρωί της 26ης Αυγούστου, εδώ στην Πόκχαρα, δεν έπεσε ούτε μία σταγόνα βροχής πέρα από τη συνηθισμένη των μουσώνων. Η λίμνη ήταν επίπεδη. Τα μαγαζιά ανοιχτά. Οι πτήσεις έφυγαν στην ώρα τους. Εκατό χιλιόμετρα βορειότερα, μια κοιλάδα σβηνόταν.
Και οι δύο προτάσεις είναι αληθινές, και ένα ρεπορτάζ τριάντα δευτερολέπτων χωράει μόνο τη μία. Είδατε την κοιλάδα, και σωστά την είδατε, γιατί εκεί ήταν η είδηση. Αυτό που δεν είδατε είναι ότι η χώρα έχει σχήμα, και ότι η απόσταση από τη Ρασούβα ως το Everest Base Camp είναι μεγαλύτερη από την απόσταση Αθήνα–Πάτρα, με άλλη οροσειρά και άλλη λεκάνη απορροής ανάμεσα.
Δεν σας ζητώ να με πιστέψετε στα λόγια. Σας ζητώ να το κοιτάξετε. Ανοίξτε τον χάρτη, βρείτε το Σιαμπρουμπέσι, μετά τη Λούκλα, μετά την Πόκχαρα. Δεν είναι γειτονικά με καμία έννοια που να αφορά ταξιδιώτη. Οι σελίδες των προορισμών μας είναι οργανωμένες ανά περιοχή ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο.
Τι σημαίνει πραγματικά «ασφαλές» εδώ
Όταν κάποιος με ρωτά αν το Νεπάλ είναι ασφαλές, συνήθως ρωτά ένα από τέσσερα διαφορετικά πράγματα. Αξίζουν τέσσερις διαφορετικές απαντήσεις.
Κινδυνεύω να βρεθώ σε άλλη τέτοια πλημμύρα; Αυτό που έγινε στις 26 Αυγούστου ήταν αποκόλληση παγετώδους μάζας πάνω από τα 7.000 μέτρα, που φράκαρε ένα ποτάμι και μετά το άφησε ελεύθερο. Ήταν, σύμφωνα με όλους όσοι ασχολούνται σοβαρά με αυτά και με τους οποίους μίλησα, άνευ προηγουμένου στη σύγχρονη ιστορία της χώρας. Το Νεπάλ είναι συνηθισμένο σε κατολισθήσεις που παίρνουν πέντε σπίτια και μια πλαγιά. Αυτό δεν ήταν εκείνο. Είναι επίσης —και έχει σημασία— φαινόμενο της περιόδου των μουσώνων. Ο Οκτώβριος και ο Νοέμβριος είναι οι στεγνοί, σταθεροί μήνες στο άλλο άκρο αυτής της περιόδου. Έχουν χτυπηθεί οι υποδομές που θα χρησιμοποιήσω; Ορισμένες, συγκεκριμένα και εντοπίσιμα: σαράντα μία γέφυρες και σαράντα δύο χιλιόμετρα δρόμου χάθηκαν, και ο μοναδικός δρόμος προς το Ρασουβαγκάντι και τα σύνορα με το Θιβέτ δεν υπάρχει πια. Τίποτα από αυτά δεν βρίσκεται πάνω σε πρόγραμμα για Έβερεστ ή Ανναπούρνα. Το Prithvi Highway όμως βρίσκεται — και γι' αυτό το πετάμε αντί να το οδηγούμε. Θα υπάρχει διαθέσιμο σύστημα διάσωσης αν πάθω κάτι εγώ; Πάνω από 20.000 στρατιωτικοί, αστυνομικοί και διασώστες έχουν κινητοποιηθεί για τις έρευνες στον βορρά. Αυτό είναι πραγματική παράμετρος, και είναι ο λόγος που φέτος η ασφαλιστική κάλυψη με ελικόπτερο δεν είναι απλώς έντονη σύσταση αλλά όρος. Μήπως ενοχλώ μια χώρα που πενθεί; Αυτή είναι η ερώτηση που οι περισσότεροι ντρέπονται να κάνουν και εκείνη που θέλω περισσότερο να απαντήσω. Όχι — υπό την προϋπόθεση ότι πηγαίνετε εκεί όπου είστε ευπρόσδεκτος και μένετε έξω από εκεί όπου δεν είστε. Κάτι που με φέρνει στο σημείο που δεν αφορά καθόλου την ασφάλεια.Η ερώτηση κάτω από την ερώτηση
Ο τουρισμός είναι το 6,6 τοις εκατό της οικονομίας αυτής της χώρας, και το φθινόπωρο είναι το τρίμηνο πάνω στο οποίο ζει ολόκληρη η οικονομία του βουνού. Ο πρώην επικεφαλής του Nepal Tourism Board έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η ζημιά στον τουρισμό θα κρατήσει τουλάχιστον έξι με επτά μήνες — δηλαδή όλη τη σεζόν. Και η σεζόν είναι αυτή που πληρώνει τον χειμώνα.
Έχω ξαναδεί αυτό το έργο. Μετά τον σεισμό του 2015, ο κόσμος είδε τα πλάνα και ακύρωσε· οι αφίξεις έπεσαν περίπου κατά το ένα τρίτο τη χρονιά που το Νεπάλ άντεχε λιγότερο να τις χάσει. Οι δωρεές ήρθαν, μέτρησαν πολύ, και ξοδεύτηκαν. Εκείνο που δεν ήρθε ήταν η καθημερινή οικονομία: ο οδηγός με δουλειά τον Οκτώβριο, το κατάλυμα των τεσσάρων δωματίων με κάποιον μέσα, ο αχθοφόρος που πληρώνεται στο τέλος της εβδομάδας.
Αυτό το επιχείρημα δεν πρόκειται να το βάλω δίπλα σε έναν απολογισμό νεκρών και να το ονομάσω λόγο για κράτηση. Δεν είναι. Είναι λόγος να μην ακυρώσετε, που είναι κάτι διαφορετικό και πιο ήσυχο. Αν σκοπεύατε να έρθετε στο Νεπάλ για τους δικούς σας λόγους, οι λόγοι αυτοί παραμένουν ακέραιοι. Ελάτε γι' αυτούς.
Πώς σχεδιάζουμε φέτος το φθινόπωρο
Ελάχιστα αλλάζουν σε όσα κάνουμε. Αυτό που αλλάζει είναι το περιθώριο που χτίζουμε μέσα τους.
- Η Ρασούβα βγαίνει από κάθε πρόγραμμα. Λάνγκτανγκ, Γκοσαϊκούντα και οι διάδρομοι του Τρισούλι και του Μπότε Κόσι μένουν εκτός μέχρι να ανοίξουν επισήμως. Το να ταξιδεύει κανείς μέσα σε ενεργή ζώνη ερευνών δεν βοηθά κανέναν και εμποδίζει όσους δουλεύουν.
- Ένα ακυρωμένο Λάνγκτανγκ γίνεται Ανναπούρνα, Έβερεστ ή Manaslu — με τον ίδιο οδηγό. Είναι η πιο χρήσιμη αντικατάσταση που υπάρχει αυτή τη στιγμή. Οι οδηγοί του Λάνγκτανγκ έχασαν ολόκληρη τη σεζόν τους. Μετακινήστε το ταξίδι· κρατήστε τον άνθρωπο.
- Πετάμε από το Κατμαντού στην Πόκχαρα αντί να οδηγούμε. Είκοσι πέντε λεπτά στον αέρα απέναντι σε έναν δρόμο με παρακάμψεις. Τα Premium ταξίδια μας στηρίζονται στις εσωτερικές πτήσεις ακόμη και σε συνηθισμένες χρονιές· φέτος είναι απλώς η μόνη σοβαρή απάντηση για τις πρώτες εβδομάδες.
- Όπου ένας δρόμος είναι αμφίβολος, χρησιμοποιούμε ελικόπτερο, γιατί έτσι αφαιρείται μια μεταβλητή αντί να διαχειρίζεται.
- Ασφάλιση με αερομεταφορά και κάλυψη μεγάλου υψομέτρου, χωρίς εξαίρεση. Κανονικά επιμένουμε. Φέτος δεν σχεδιάζουμε χωρίς αυτήν.
- Μόνο αδειοδοτημένοι οδηγοί και τοπικοί συνεργάτες. Υποχρεωτικό στο Νεπάλ από το 2023, και πλέον ζήτημα ασφάλειας εξίσου: οι οδηγοί είναι εκείνοι που ξέρουν ποια μονοπάτια μετακινήθηκαν.
- Ελέγχουμε πριν υποσχεθούμε. Ρωτήστε μας για έναν δρόμο και συνήθως θα πάρετε απάντηση από κάποιον που τον οδήγησε πρόσφατα, όχι μια παράγραφο από ιστοσελίδα.
Και το κόστος όλων αυτών
Το ερώτημα τίθεται, και σωστά τίθεται. Το να πετάξεις μια διαδρομή που κανονικά θα οδηγούσες, ή να κρατάς ελικόπτερο σε ετοιμότητα απέναντι σε έναν αμφίβολο δρόμο, δεν είναι δωρεάν προσαρμογή.
Ένα ταξίδι αυτού του είδους κοστολογείται μόνο αφού σχεδιαστεί, γιατί δεν υπάρχουν δύο ίδια — η εποχή, η περιοχή, το πόσοι είστε και το πόση εφεδρεία θέλετε μέσα, όλα το μετακινούν. Προτιμώ να κάνουμε αυτή τη συζήτηση σωστά παρά να δημοσιεύσω κάτι που θα σας παραπλανήσει. Ξεκινά από τη σελίδα σχεδιασμού του ταξιδιού σας.
Ερωτήσεις που μας κάνουν αυτές τις μέρες
Είναι ασφαλές το Νεπάλ τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2026;
Ναι, με μία εξαίρεση σαφώς χαραγμένη στον χάρτη: την περιφέρεια Ρασούβα, την κοιλάδα του Λάνγκτανγκ, τη Γκοσαϊκούντα και τις όχθες του Τρισούλι και του Μπότε Κόσι. Κατμαντού, Πόκχαρα, Τσίτβαν και οι περιοχές Έβερεστ, Ανναπούρνα και Manaslu λειτουργούν κανονικά, και το φθινόπωρο παραμένει η πιο καθαρή και στεγνή εποχή του νεπαλέζικου χρόνου.
Επηρεάστηκαν το Έβερεστ και τα Ανναπούρνα;
Όχι. Βρίσκονται σε άλλες οροσειρές, δεκάδες χιλιόμετρα μακριά, σε εντελώς ξεχωριστά ποτάμια συστήματα. Μονοπάτια, καταλύματα και οι πτήσεις προς Λούκλα και Πόκχαρα λειτουργούν κανονικά, όπως και το Manaslu Circuit.
Λειτουργούν τα αεροδρόμια και οι εσωτερικές πτήσεις;
Ναι. Το διεθνές αεροδρόμιο Tribhuvan λειτουργεί χωρίς διακοπή, όπως και τα εσωτερικά δρομολόγια προς Πόκχαρα, Λούκλα, Μπαρατπούρ και το υπόλοιπο δίκτυο.
Μπορώ ακόμη να πάω οδικώς από το Κατμαντού στην Πόκχαρα;
Το Prithvi Highway έχει προβλήματα. Ένα τμήμα κατέρρευσε από κατολίσθηση στο Κρισναμπίρ, στο Ντάντινγκ, τα τουριστικά λεωφορεία δεν περνούν προς το παρόν, τα δρομολόγια γίνονται από παρακάμψεις και στο Μούγκλινγκ προστίθενται δύο έως πέντε ώρες καθυστέρησης λόγω εργασιών. Πετάξτε το.
Είχα κλείσει Λάνγκτανγκ. Τι κάνω τώρα;
Μεταφέρετέ το σε Ανναπούρνα, Έβερεστ ή Manaslu, και επιμείνετε να κρατήσετε τον ίδιο οδηγό και τον ίδιο τοπικό συνεργάτη. Το Λάνγκτανγκ θα ξανανοίξει, αλλά η ανακατασκευή του δρόμου προς το Σιαμπρουμπέσι είναι ζήτημα μηνών, όχι εβδομάδων.
Είναι άκομψο να ταξιδέψει κανείς στο Νεπάλ τώρα;
Όχι, εφόσον μένετε έξω από τις πληγείσες περιφέρειες — που είναι έτσι κι αλλιώς κλειστές. Η οικονομία του βουνού μπαίνει στο τρίμηνο από το οποίο επιβιώνει, και φέτος θα είναι πιο ήσυχο απ' ό,τι θα έπρεπε.
Αν ακόμη το σκέφτεστε
Τότε το κάνετε σωστά, και προτιμώ να αποφασίσετε αργά παρά να κλείσετε γρήγορα.
Αυτό που μπορώ να σας πω είναι τι βλέπω από το δικό μου παράθυρο. Τα Ανναπούρνα είναι εκεί που ήταν. Ο Οκτώβριος θα έρθει εδώ όπως έρχεται πάντα — οι μουσώνες θα σηκωθούν, ο αέρας θα ξεπλυθεί, οι κορυφογραμμές θα επιστρέψουν μία μία. Ένα κομμάτι αυτής της χώρας πενθεί και ένα άλλο απλώς περιμένει, και τα δύο δεν βρίσκονται στην ίδια κοιλάδα.
Αν θέλετε ένα ταξίδι σχεδιασμένο γύρω από αυτά που είναι πραγματικά ανοιχτά, με ντόπιους οδηγούς και με χρήματα που μένουν στις κοιλάδες όπου κερδίζονται, ξεκινήστε από εδώ. Αν θέλετε πρώτα να μάθετε ποιος σας γράφει και γιατί ένας Έλληνας απαντά σε αυτό το ερώτημα από την Πόκχαρα, η ιστορία είναι στη σελίδα του ιδρυτή. Και αν τελικά ταξιδέψετε με κάποιον άλλον, κάντε το — κλείστε με νεπαλέζικο γραφείο, οποιοδήποτε νεπαλέζικο γραφείο. Το ζήτημα δεν είναι ποιος θα σας πάει. Το ζήτημα είναι να έρθετε.
